Saxalin sohiliga “tarixdan oldingi hayvon” chiqib qoldimi?
- 11 minutes ago
- 2 min read
Ijtimoiy tarmoqlarda va ayrim internet sahifalarida Rossiyaning Saxalin oroli sohilida topilgan g‘alati dengiz jonzoti qoldiqlari aks etgan suratlar va videolar yana tarqalmoqda. Post mualliflari ushbu topilmani “tarixdan oldingi mavjudot”, “dinozavrlar davridan qolgan hayvon” yoki “olimlar ham aniqlay olmayotgan noma’lum jonzot” sifatida talqin qilmoqda.
Qoldiqlarning tashqi ko‘rinishi haqiqatan ham odatiy dengiz hayvonlariga o‘xshamaydi. Ayniqsa, uzun tuklarga o‘xshash qoplama, g‘ayrioddiy bosh qismi va katta hajmdagi yog‘ qatlamlari ko‘plab foydalanuvchilarda bu oddiy dengiz hayvoni emas, degan taassurot uyg‘otgan. Gap 2015-yilda Rossiyaning Saxalin viloyatidagi Shaxtersk shahri yaqinidagi sohilga chiqib qolgan yirik dengiz hayvoni qoldiqlari haqida ketmoqda. O‘sha paytda sayyohlar tomonidan olingan suratlar internetda keng tarqalib, ko‘plab bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan. Qoldiqlarning g‘ayrioddiy ko‘rinishi tufayli ayrim foydalanuvchilar uni qadimiy dengiz ajdahosi, noma’lum turdagi kit yoki hatto dinozavrlar davridan saqlanib qolgan mavjudot deb taxmin qilgan.
Ayrim xorijiy va mahalliy ommaviy axborot vositalari ham mutaxassislar dastlab topilmaning qaysi turga mansubligini aniq ayta olmaganini yozgan. Natijada internetda turli fitna nazariyalari va asossiz taxminlar paydo bo‘lgan.
Keyinchalik Saxalin baliq xo‘jaligi va okeanografiya ilmiy-tadqiqot instituti (SaxNIRO) mutaxassislari topilmani o‘rganib chiqdi. Ularning ma’lumotlariga ko‘ra, qoldiqlar katta ehtimol bilan shimoliy suzuvchi (Berardius bairdii) deb ataluvchi dengiz sutemizuvchisining bolasi bo‘lgan. Bu tur klyuvoryllar oilasiga mansub bo‘lib, Tinch okeanining shimoliy qismida keng tarqalgan. Mutaxassislar qoldiqlarning kuchli darajada parchalangani sababli mutlaq aniqlik bilan xulosa qilish qiyinligini ta’kidlagan. Shunga qaramay, ular ushbu qoldiqlar aynan shimoliy suzuvchiga tegishli ekaniga taxminan 90–95 foiz ishonch bildirgan.
Olimlarning qayd etishicha, qoldiqlarda kuzatilgan ayrim noodatiy belgilar hayvonning yangi turga mansubligidan emas, balki uning uzoq vaqt suvda qolib ketgani va parchalanish jarayonidan kelib chiqqan.
Dengiz hayvonlari nobud bo‘lgach va uzoq vaqt suvda qolgach, ularning tanasida jiddiy biologik va kimyoviy o‘zgarishlar yuz beradi.
Mutaxassislarning tushuntirishicha:
Yumshoq to‘qimalar parchalanadi;
Teri qatlamlari ajralib ketadi;
Yog‘ qatlamlari tashqi tomonga chiqadi;
Skelet va mushak tuzilishi deformatsiyalanadi;
Tana qismi shishib, asl shaklini yo‘qotadi.
Natijada hayvon qoldiqlari odatdagi ko‘rinishidan butunlay farq qilishi mumkin.
Saxalin sohilidagi topilmada ham aynan shunday holat kuzatilgan. Ayrim foydalanuvchilar “jun” yoki “tuk” deb hisoblagan qismlar aslida parchalanayotgan teri va biriktiruvchi to‘qimalar bo‘lishi mumkinligi aytilgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan postlarda ushbu topilma dinozavrlar davridan qolgan mavjudot bo‘lishi mumkinligi aytiladi. Biroq bunday fikrlarni tasdiqlovchi biror ilmiy dalil mavjud emas.
Birinchidan, topilmadan olingan ma’lumotlar uning zamonaviy dengiz sutemizuvchisiga mansubligini ko‘rsatadi.
Ikkinchidan, qoldiqlarni o‘rgangan mutaxassislar tomonidan “qadimiy tur”, “dinozavr” yoki “noma’lum biologik tur” degan xulosalar berilmagan.
Uchinchidan, ilm-fanda yangi tur aniqlanishi uchun DNK tahlillari, morfologik tadqiqotlar va boshqa laborator tekshiruvlar o‘tkazilishi talab etiladi. Saxalin topilmasi bo‘yicha bunday tadqiqotlar uning tarixdan oldingi mavjudot ekanini ko‘rsatmagan.
Odamlar uchun tushunarsiz va g‘ayrioddiy ko‘rinishga ega topilmalar har doim katta qiziqish uyg‘otadi. Ayniqsa, “sirli mavjudot”, “dinozavr topildi” yoki “olimlar hayratda” kabi sarlavhalar ijtimoiy tarmoqlarda tez tarqaladi. Biroq bunday holatlarda sensatsion da’volardan ko‘ra, ilmiy manbalar va mutaxassislar xulosalariga tayanish muhimdir.
Saxalin sohilida topilgan qoldiqlar haqiqatan ham noodatiy ko‘rinishga ega bo‘lgan. Biroq mavjud ilmiy ma’lumotlarga ko‘ra, bu qoldiqlar tarixdan oldingi noma’lum mavjudot yoki dinozavrga tegishli emas.
Mutaxassislar topilma katta ehtimol bilan shimoliy suzuvchi (Berardius bairdii)ning bolasi qoldiqlari ekanini bildirgan. Hayvonning g‘alati ko‘rinishi esa uzoq vaqt suvda qolishi va parchalanish jarayonlari bilan izohlanadi.
