«O‘zbekistonda hojatxonadan bahaybat ilon chiqdi» — rostmi yoki odamlarni qo‘rqitishga urinishmi?
Ijtimoiy tarmoqlar va Telegram-kanallarda hojatxona kosasidan katta ilon chiqib kelayotgani aks etgan video tarqaldi. Rolik «Shok xabar. O‘zimizda» degan yozuv bilan e’lon qilinib, go‘yoki hodisa O‘zbekistondagi xonadonlardan birida sodir bo‘lgani haqida taassurot uyg‘otmoqda.
Videoda hojatxona teshigidan yirik ilonning boshi va tanasining old qismi chiqib keladi. Jonivor atrofga qarab olgach, yana quvur ichiga kirib ketadi. Vahimali tasvir va «O‘zimizda» degan sarlavha foydalanuvchilarda xavotir uyg‘otishi mumkin. Ammo videoning O‘zbekistonda olinganini tasdiqlovchi ishonchli ma’lumot keltirilmagan.
Videodagi ilon qaysi turga mansub?
Ilonning tanasidagi to‘rsimon naqshlar va tashqi ko‘rinishiga qaraganda, u to‘rsimon piton (Malayopython reticulatus) bo‘lishi mumkin. Bu tur asosan Janubi-Sharqiy Osiyo mamlakatlarida, jumladan, Tailand, Indoneziya, Malayziya va Filippinda tarqalgan.
To‘rsimon piton dunyodagi eng uzun ilon turlaridan biri hisoblanadi. Ular tropik o‘rmonlar, botqoqliklar va suv havzalari yaqinida yashaydi. Ayrim hollarda aholi yashaydigan hududlarga ham kirib qolishi mumkin.
O‘zbekiston to‘rsimon pitonning tabiiy yashash hududiga kirmaydi. Mamlakatimizda turli mahalliy ilon turlari uchraydi, ammo to‘rsimon piton tabiiy ravishda O‘zbekiston faunasiga xos emas.
Shunga qaramay, faqat ilonning tashqi ko‘rinishiga qarab videoning qaysi davlatda olinganini mutlaq aniqlab bo‘lmaydi. Buning uchun tasvirning asl manbasini, dastlabki e’lon qilingan sanasini va voqea joyini tekshirish kerak.
«O‘zimizda» degan sarlavha nimani anglatadi?
Ijtimoiy tarmoqlarda shov-shuvli sarlavhalar yordamida foydalanuvchilarning e’tiborini jalb qilish holatlari uchraydi. «Shok xabar», «O‘zimizda», «Toshkentda» kabi yozuvlar videoni ko‘proq odam ko‘rishi va ulashishiga sabab bo‘lishi mumkin.
Biroq sarlavhada O‘zbekiston tilga olingani hodisa aynan shu yerda sodir bo‘lganini anglatmaydi. Videoda mahalliy manzil, voqea joyini tasdiqlovchi belgi yoki ishonchli manbaga havola ko‘rsatilmagan.
Shu sababli mazkur tasvirni O‘zbekistondagi voqea sifatida taqdim etish uchun yetarli asos yo‘q. Xorijda olingan videolarni boshqa mamlakatga tegishli qilib ko‘rsatish esa foydalanuvchilarni chalg‘itishi mumkin.
Video uylarni dezinfeksiya qilish xizmatlariga mijoz jalb qilish uchun tarqatilganmi?
Vahimali videolar ortida tijoriy maqsad bo‘lishi mumkinligi ham e’tiborga loyiq. Masalan, odamlarni uyida ilon paydo bo‘lishidan qo‘rqitish orqali ilonlarni tutish, zararkunandalarga qarshi kurashish yoki dezinfeksiya xizmatlariga talabni oshirishga urinish ehtimolini tekshirish mumkin.
Bunday tasvirni ko‘rgan odam o‘z uyida ham shunga o‘xshash holat yuz berishidan xavotirlanib, mutaxassis chaqirishga qaror qilishi mumkin. Agar video ortidan muayyan xizmatning reklama posti, telefon raqami, havolasi yoki buyurtma berishga chaqiriq joylashtirilgan bo‘lsa, bu materialning maqsadini aniqlash uchun muhim dalil bo‘ladi.
Ammo hozircha aynan ushbu videoning uylarni dezinfeksiya qilish xizmatlariga mijoz jalb etish uchun ataylab tayyorlanganini tasdiqlovchi dalil mavjud emas. Shu sababli buni aniqlangan fakt emas, tekshirilishi lozim bo‘lgan ehtimol sifatida baholash to‘g‘ri bo‘ladi.
Muhim jihat: odamlarni qo‘rqituvchi sarlavha, videoning ko‘p ko‘rilishi yoki uning tez tarqalishi o‘z-o‘zidan tijoriy maqsad borligini isbotlamaydi. Bunday xulosaga kelish uchun video va muayyan xizmat o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlanishi kerak.
Ilonlar tabiatda qanday vazifani bajaradi?
Ilonlar ko‘pincha xavfli jonivor sifatida qabul qilinadi. Aslida esa ular tabiatdagi oziq zanjirining muhim qismi hisoblanadi. Ko‘plab ilonlar sichqon va kalamush kabi kemiruvchilar bilan oziqlanib, ularning sonini tabiiy ravishda nazorat qilishga yordam beradi.
Kemiruvchilar ayrim sharoitlarda qishloq xo‘jaligi ekinlariga zarar yetkazishi, oziq-ovqat mahsulotlarini ifloslantirishi mumkin. Ilonlarning ular bilan oziqlanishi ekotizimdagi tabiiy muvozanatni saqlashga xizmat qiladi. Ilonlarning o‘zi ham yirtqich qushlar va boshqa hayvonlar uchun ozuqa hisoblanadi.
Shu sababli barcha ilonlarni zararli yoki keraksiz hayvon deb hisoblash noto‘g‘ri. Ularni sababsiz o‘ldirish tabiat muvozanatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Bu barcha ilonlar zararsiz degani emas. Ayrim turlar zaharli bo‘lib, odamlar uchun xavf tug‘diradi. Agar uy yoki hovlida ilon uchrasa, unga yaqinlashmaslik, tutishga urinmaslik va tegishli mutaxassislarga murojaat qilish lozim.
Hukm: YOLG‘ON.
