Tasavvur qiling, elektron pochtangizga Fransiyadagi yirik bank xodimidan xat keladi. Xatda sizga hech qachon tanimagan insondan 57,5 million AQSH dollari miqdoridagi meros tegishi mumkinligi aytiladi. Buning uchun esa faqatgina bir necha ma'lumot yuborishingiz kifoya: ism-familiya, yashash manzili, telefon raqami va kasbingiz.

Bir qarashda bu kutilmagan omaddek tuyulishi mumkin. Ammo tahlil shuni ko‘rsatadiki, bunday xatlar internetdagi eng eski va eng mashhur firibgarlik sxemalaridan biri hisoblanadi.

“Bank xodimi”ning taklifi

Tahririyatga o‘zini Fransiyaning Société Générale banki xodimi sifatida tanishtirgan Fransua-Andre Garnye nomidan elektron xat kelib tushdi. Xatda aytilishicha, bankning mijozlaridan biri vafot etgan va uning hisobida 57,5 million AQSH dollari qolgan. Go‘yoki marhumning yaqin qarindoshlari topilmagani sababli ushbu mablag‘ni boshqa shaxs nomiga rasmiylashtirish imkoniyati mavjud.

Muallif qabul qiluvchini merosxo‘r sifatida ko‘rsatishni taklif qiladi. Evaziga esa mablag‘larni 60 foizi va 40 foizi nisbatida bo‘lish va'da qilinadi.

Biroq aynan shu nuqtada firibgarlikning ilk belgilari ko‘zga tashlanadi.

Nega bu xat shubhali?

Avvalo, xatda marhum mijozning shaxsi ochiqlanmagan. Uning kimligi, qachon vafot etgani yoki meros ishi qaysi yurisdiksiyada ko‘rib chiqilayotgani haqida biror ma'lumot berilmagan.

Ikkinchidan, haqiqiy meros ishlari notariuslar, sud organlari yoki qonuniy vakillik huquqiga ega advokatlar orqali amalga oshiriladi. Elektron pochta orqali notanish shaxsga millionlab dollar taklif qilish meros taqsimlashning qonuniy amaliyotiga mutlaqo zid.

Uchinchidan, xat muallifi qabul qiluvchini marhumning qarindoshi sifatida ko‘rsatishni taklif qilmoqda. Bu esa amalda hujjatlarni qalbakilashtirish va yolg‘on ma'lumot berishni anglatadi.

Yana bir muhim jihat — hech qanday asos bo‘lmagan holda millionlab dollar va'da qilinmoqda. Firibgarlar aynan insonlarning qiziqishi va tez boyish istagidan foydalanadi.

Bu qanday sxema?

Kiberxavfsizlik mutaxassislari bunday usulni “inheritance scam” — soxta meros firibgarligi deb ataydi. Ushbu sxema o‘nlab yillardan buyon elektron pochta orqali tarqatib kelinadi. Firibgarlar o‘zlarini bank xodimi, advokat, notarius yoki xalqaro kompaniya vakili sifatida tanishtirib, katta miqdordagi mablag‘ va'da qiladi.

AQSH Federal Savdo Komissiyasi (FTC) ham fuqarolarni aynan shunday xatlar haqida ogohlantirgan. Tashkilot ma'lumotlariga ko‘ra, firibgarlar odatda merosxo‘r topilmagan millionlab dollar mablag‘ haqida hikoya qiladi va keyinchalik qurbonning shaxsiy ma'lumotlari yoki pulini qo‘lga kiritishga harakat qiladi.

57,5 million dollar tasodifiy raqam emas

Tekshiruv davomida internetda aynan 57,5 million dollar summasi ko‘rsatilgan o‘xshash xatlar avval ham tarqatilgani aniqlandi. Firibgarlar ko‘pincha bir xil matndan foydalanadi, faqat ism-shariflar yoki tashkilot nomlarini o‘zgartiradi. Bu esa mazkur xat individual meros ishi emas, balki ommaviy tarqatilayotgan firibgarlik shabloni ekanini ko‘rsatadi.

Firibgarlik qanday davom etadi?

Dastlabki bosqichda firibgarlar qurbonning shaxsiy ma'lumotlarini yig‘adi. Keyinchalik esa “bank komissiyasi”, “soliq to‘lovi”, “advokat xizmati”, “hujjatlarni rasmiylashtirish xarajatlari” yoki “xalqaro pul o‘tkazmasi” kabi bahonalar bilan pul talab qilinadi. Aslida esa na meros mavjud bo‘ladi, na va'da qilingan millionlar.

Ba'zi holatlarda qurbonlardan pasport nusxalari, bank hisob raqamlari yoki boshqa maxfiy ma'lumotlar ham olinadi. Bu esa keyinchalik shaxsiy ma'lumotlar o‘g‘irlanishi va moliyaviy firibgarliklar uchun yo‘l ochadi.

Minglab odamlar tuzoqqa tushgan

Bunday sxemalar nazariy xavf emas. Turli mamlakatlarda odamlar soxta meros va'dalariga ishonib, katta mablag‘larini yo‘qotgan holatlar qayd etilgan. OAVlarda yoritilgan voqealardan birida pensiyadagi fuqaro merosni olish umidida qariyb 150 ming dollar mablag‘idan ayrilgan. Firibgarlar unga soxta hujjatlar va bank ma'lumotlarini yuborib, ishonch uyg‘otishga muvaffaq bo‘lgan.

Xulosa

Tahririyatga yuborilgan xatdagi da'volarni tasdiqlovchi biror huquqiy hujjat yoki mustaqil dalil mavjud emas. Aksincha, xat mazmunida xalqaro miqyosda keng tarqalgan “inheritance scam” sxemasiga xos deyarli barcha belgilar uchraydi: noma'lum meros qoldiruvchi, katta miqdordagi mablag‘ va'dasi, shaxsiy ma'lumotlarni talab qilish va kelgusida qo‘shimcha to‘lovlar ehtimoli.

Hukm: YOLG‘ON.