Tezlikni 80 km/soatdan ortiq oshirganlarning haydovchilik guvohnomasi bekor qilinadimi?

So‘nggi kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda, xususan, “Xokim buva!” Telegram kanalida “Tezlikni me'yordan 80 km/soatdan ortiq oshirganlarning guvohnomasi bekor qilinadi” degan xabar keng tarqaldi. Xabarda Oliy Majlis Qonunchilik palatasida ko‘rib chiqilayotgan qonun loyihasiga tayanilib, tezlikni belgilangan me'yordan 80 km/soatdan ortiq oshirgan haydovchilar transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum qilinishi hamda katta miqdordagi jarimaga tortilishi aytilgan.

Mazkur xabar ko‘plab foydalanuvchilar orasida muhokamalarga sabab bo‘ldi. Ayrimlar bu normalar allaqachon kuchga kirgan deb hisoblagan bo‘lsa, boshqalar “guvohnomani bekor qilish” haqidagi iddao qanchalik to‘g‘ri ekaniga shubha bildirdi.

Faktlarni tekshirib chiqamiz.

Da'vo

Telegram kanalida e'lon qilingan xabarda quyidagi asosiy da'vo ilgari surilgan:

“Tezlikni me'yordan 80 km/soatdan ortiq oshirganlarning guvohnomasi bekor qilinadi.”

Shuningdek, bunday qoidabuzarlik uchun 26,8 million so‘mgacha jarima qo‘llanilishi mumkinligi ta'kidlangan.

Qonun loyihasida nima deyilgan?

Oliy Majlis Qonunchilik palatasida yo‘l harakati xavfsizligini ta'minlash va yo‘llardagi avariyalar sonini kamaytirishga qaratilgan qonun loyihalari muhokama qilinayotgani haqidagi ma'lumotlar parlamentning rasmiy axborotlarida ham uchraydi. Deputatlar tomonidan yo‘l harakati qoidalarini qo‘pol ravishda buzganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish masalalari bir necha bor ko‘rib chiqilgan.

Muhokama qilinayotgan takliflarga ko‘ra, tezlikni belgilangan me'yordan keskin darajada oshirish eng xavfli huquqbuzarliklardan biri sifatida baholanmoqda. Shu sababli bunday qoidabuzarliklar uchun:

• katta miqdordagi moliyaviy jarima;

• transport vositasini boshqarish huquqidan ma'lum muddatga mahrum qilish

choralarini qo‘llash taklif etilmoqda.

Demak, xabarning asosiy mazmuni — tezlikni o‘ta yuqori darajada oshirgan haydovchilarga nisbatan jazo choralarini kuchaytirish rejalashtirilayotgani — haqiqatga mos.

“Guvohnoma bekor qilinadi” degan ibora nega muammoli?

Xabardagi eng muhim noaniqlik aynan sarlavhada.

Huquqiy nuqtai nazardan “haydovchilik guvohnomasini bekor qilish” va “transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum qilish” mutlaqo bir xil tushunchalar emas.

Haydovchilik guvohnomasini bekor qilish deganda hujjatning o‘zi haqiqiy emas deb topilishi yoki qayta rasmiylashtirilishi talab etilishi tushunilishi mumkin.

Transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum qilish esa sud yoki vakolatli organ qaroriga ko‘ra haydovchining ma'lum muddat davomida avtomobil boshqarish huquqini cheklashni anglatadi. Bunday hollarda shaxsning guvohnomasi mavjud bo‘lishi mumkin, biroq undan foydalanish huquqi vaqtincha to‘xtatiladi.Shuning uchun “guvohnoma bekor qilinadi” degan jumla qonun loyihasida nazarda tutilgan chorani to‘liq va aniq ifodalamaydi.

Yana bir muhim jihat: bu hali qonun emas

Xabarda e'tibordan chetda qolgan yana bir masala mavjud.

Gap amalda qo‘llanayotgan norma haqida emas, balki qonun loyihasi haqida ketmoqda.

Qonun loyihasi parlamentda bir necha bosqichda ko‘rib chiqiladi. U deputatlar tomonidan qabul qilinishi, Senat tomonidan ma'qullanishi va Prezident tomonidan imzolanishidan keyingina qonun kuchiga ega bo‘ladi. Qonunchilik palatasida muhokama qilinayotgan har qanday taklif avtomatik ravishda amaldagi norma hisoblanmaydi. Shu sababli “endi guvohnoma bekor qilinadi” yoki “haydovchilar darhol yangi tartib asosida jazolanadi” degan xulosalar chiqarish uchun asos yo‘q.

Nega bu masala muhim?

Yo‘l-transport hodisalari O‘zbekistonda jiddiy ijtimoiy muammolardan biri bo‘lib qolmoqda. Mutaxassislar yuqori tezlik ko‘plab og‘ir avariyalarning asosiy omillaridan biri ekanini ta'kidlaydi.

Shu nuqtai nazardan, tezlikni keskin oshirishga qarshi javobgarlikni kuchaytirish tashabbusi yo‘l harakati xavfsizligini yaxshilashga qaratilgan choralar sirasiga kiradi. Biroq jamoatchilikka axborot yetkazishda huquqiy atamalarni aniq qo‘llash muhim hisoblanadi. Aks holda, sarlavha va matn o‘quvchilarda noto‘g‘ri tasavvur hosil qilishi mumkin.

Hukm

Tekshiruv natijalariga ko‘ra, xabarda haqiqatga mos elementlar mavjud. Darhaqiqat, qonun loyihasida tezlikni belgilangan me'yordan 80 km/soatdan ortiq oshirganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish taklif etilmoqda.

Biroq:

• qonun hali qabul qilinmagan;

• norma hozircha kuchga kirmagan;

• loyihada haydovchilik guvohnomasini bekor qilish emas, transport vositasini boshqarish huquqidan mahrum qilish nazarda tutilgan.

Shu sababli xabarning sarlavhasi va ayrim ifodalari qonun loyihasi mazmunini to‘liq va aniq aks ettirmaydi.

Faktchek hukmi: CHALG‘ITUVCHI.