Sent-Xelens vulqoni qulagani aks etgan video AI yordamida jonlantirilganmi?
Ijtimoiy tarmoqlarda «Tog‘ bir necha soniyada g‘oyib bo‘ldi» sarlavhasi ostida tarqalayotgan videoda ulkan tog‘ yonbag‘rining qulab tushishi va osmonni chang buluti qoplashi aks etgan. Ayrim foydalanuvchilar bu tasvirni tarixiy videoyozuv sifatida taqdim etmoqda.
Factcheck: hodisa haqiqiy, ammo tarqalgan videoning ayrim versiyalari sun’iy intellekt yordamida qayta ishlangan. 1980-yilda sodir bo‘lgan vulqon otilishi tarixiy manbalarda qayd etilgan. Biroq tarixiy fotosuratlarni jonlantirib yaratilgan videoni uzluksiz arxiv tasviri bilan adashtirmaslik kerak.
Voqea qachon sodir bo‘lgan?
AQShning Vashington shtatidagi Sent-Xelens vulqoni 1980-yil 18-may kuni, mahalliy vaqt bilan soat 08:32 da, 5,1 magnitudali zilzila ortidan halokatli tarzda otilgan. Vulqonning shimoliy yonbag‘ri ulkan ko‘chki natijasida qulab tushgan. Bu hodisa tarixdagi eng yirik tog‘ ko‘chkilaridan biri sifatida qayd etilgan.
AI videoda qanday ishlatilgan?
AQSh Geologiya xizmati ma’lumotlarida fotograf Gari Rozenkvist tomonidan olingan, ko‘chki va undan keyingi portlashni aks ettiruvchi tarixiy fotosuratlar ketma-ketligi mavjud.
Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan silliq harakatli versiyalarda esa fotosuratlar orasidagi harakat sun’iy intellekt yoki boshqa raqamli montaj usullari yordamida to‘ldirilgan bo‘lishi mumkin. Bunday texnologiyalar mavjud tasvirlar orasiga yangi kadrlar yaratib, ketma-ket fotosuratlarni uzluksiz videoga o‘xshatadi.
Natijada tog‘ning qulash jarayoni ravonroq ko‘rinadi. Biroq bu oraliq kadrlar hodisa sodir bo‘lgan vaqtda kamera tomonidan bevosita yozib olinganini anglatmaydi. Aynan qaysi AI vositasi ishlatilganini tasdiqlash uchun esa videoning asl manbasi zarur.
Shu bilan birga, 1980-yildagi otilishning haqiqiy kinotasvirlari ham mavjud. USGS geologi Don Swanson o‘sha kuni soat 09:30 dan 12:30 gacha samolyotdan 16 millimetrli kinokamera bilan vulqon otilishini tasvirga olgan. Ushbu yozuvlar keyinchalik raqamli shaklga o‘tkazilgan. Tog‘ haqiqatan ham g‘oyib bo‘lganmi? Yo‘q. «Tog‘ butunlay g‘oyib bo‘ldi» degan sarlavha bo‘rttirilgan. Otilish oqibatida vulqonning cho‘qqisi va shimoliy qismi qulab tushgan, uning balandligi taxminan 400 metrga kamaygan. Tog‘ o‘rnida ulkan krater hosil bo‘lgan.
Sent-Xelens vulqonining qulashiga sabab bo‘lgan tabiiy ofat — haqiqiy tarixiy hodisa. Ammo ijtimoiy tarmoqlarda tarqalayotgan videoning silliq harakatli versiyasi tarixiy fotosuratlarni AI yoki boshqa raqamli usullar bilan jonlantirish orqali yaratilgan bo‘lishi mumkin.
Demak, voqeaning o‘zi haqiqiy, biroq uni aks ettiruvchi har bir video asl arxiv yozuvi emas. Tasvirning kelib chiqishini aniqlash uchun uning manbasi va qayta ishlash usulini tekshirish lozim.
Hukm: Qisman rost.
Sent-Xelens vulqonining 1980-yildagi otilishi va tog‘ yonbag‘rining qulab tushishi haqiqiy tarixiy hodisa. Biroq ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoning ayrim versiyalari tarixiy fotosuratlarni sun’iy intellekt yoki boshqa raqamli usullar yordamida jonlantirish orqali yaratilgan bo‘lishi mumkin. Shu sababli ularni to‘liq asl arxiv videosi sifatida taqdim etish to‘g‘ri emas.
