“Ona Tereza — Vatikan qotili” degan da’vo rostmi?

So‘nggi paytlarda ijtimoiy tarmoqlar va ayrim bloglarda “Ona Tereza — Vatikan qotili” degan keskin da’vo tarqalmoqda. Ushbu iddao mashhur diniy arbob va insonparvarlik faoliyati bilan tanilgan Ona Terezani og‘ir jinoyatlarda ayblashga urinadi. Biroq mavjud tarixiy manbalar, sud hujjatlari va ilmiy tadqiqotlar bunday ayblovlarni tasdiqlamaydi.

Mazkur da’vo tahlil qilinganda, unda haqiqiy faktlar, bahsli masalalar, shaxsiy qarashlar va tasdiqlanmagan ayblovlar bir-biriga aralashtirib yuborilgani ko‘rinadi. Natijada o‘quvchida noto‘g‘ri tasavvur shakllanishi mumkin.

Ona Tereza kim bo‘lgan?

Ona Tereza asl ismi Agnes Gonjha Boyaxiu bo‘lib, 1910-yil 26-avgustda o‘sha davrdagi Usmoniylar imperiyasi tarkibidagi Skopye shahrida tug‘ilgan. U yoshligidan diniy hayotga qiziqib, 18 yoshida Irlandiyadagi “Loreto opa-singillari” ordeniga qo‘shilgan.

Keyinchalik Hindistonga yo‘l olgan Ona Tereza Kalkutta (hozirgi Kolkata) shahrida faoliyat yuritishni boshladi. 1950-yilda u “Missionaries of Charity” (“Mehr-shafqat missionerlari”) nomli diniy-xayriya tashkilotiga asos soldi. Tashkilotning asosiy maqsadi kambag‘allar, uysizlar, yetimlar va og‘ir kasalliklarga chalingan insonlarga yordam ko‘rsatish edi.

Uning faoliyati xalqaro miqyosda katta e’tirofga sazovor bo‘ldi. 1979-yilda Ona Tereza Tinchlik bo‘yicha Nobel mukofoti bilan taqdirlangan. 2016-yilda esa Rim-katolik cherkovi tomonidan avliyo deb e’lon qilindi.

Nima uchun tanqid qilingan?

Ona Tereza faoliyati mutlaqo bahs-munozarasiz bo‘lmagan. Ayrim jurnalistlar, tadqiqotchilar va inson huquqlari faollari uning tashkiloti faoliyatiga oid qator savollarni ko‘targan.

Tanqidchilarning fikricha:

• Ayrim boshpanalarda tibbiy xizmat sifati zamonaviy standartlarga javob bermagan;

• Og‘riq qoldiruvchi vositalar yetarlicha qo‘llanmagan;

• Tibbiy asbob-uskunalar va sanitariya sharoitlari ayrim hollarda talab darajasida bo‘lmagan;

• Xayriya mablag‘larining sarflanishi va moliyaviy shaffoflik bo‘yicha savollar yuzaga kelgan.

Bu masalalar bir qator jurnalistik surishtiruvlar va ilmiy tadqiqotlarda muhokama qilingan. Shu bilan birga, Ona Tereza tarafdorlari uning tashkiloti resurslari cheklangan sharoitda faoliyat yuritganini, asosiy maqsad esa professional kasalxona xizmatlarini emas, balki e’tibordan chetda qolgan insonlarga g‘amxo‘rlik ko‘rsatish bo‘lganini ta’kidlashadi.

Uni qotillikda ayblash uchun dalillar bormi?

Yo‘q.

Bugungi kunga qadar Ona Tereza hech qachon qotillik jinoyatida ayblanmagan. Unga nisbatan bunday mazmundagi sud jarayonlari o‘tkazilmagan va biror mamlakat sudi tomonidan aybdor deb topilmagan.

Shuningdek, xalqaro tashkilotlar, tarixchilar yoki huquqshunoslar tomonidan ham uni qotillik bilan bog‘lovchi ishonchli dalillar taqdim etilmagan.

“Ona Tereza — qotil” degan ibora asosan ayrim tanqidchilarning hissiy yoki keskin baholariga asoslanadi. Bunday ta’riflar huquqiy xulosa emas, balki shaxsiy fikr yoki publitsistik uslubda berilgan baho hisoblanadi.

Fakt-cheking nuqtayi nazaridan esa shaxsni og‘ir jinoyatda ayblash uchun aniq dalillar, sud qarorlari yoki rasmiy tergov natijalari talab etiladi. Ona Tereza bilan bog‘liq holatda esa bunday asoslar mavjud emas.

Otasi haqidagi da’volar ham tasdiqlanmagan

Ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan ayrim materiallarda Ona Terezaning otasi “serb qishlog‘iga hujum vaqtida halok bo‘lgan” degan iddaolar ham uchraydi.

Biroq tarixchilar bu masala yuzasidan aniq va ishonchli hujjatlar mavjud emasligini qayd etadilar. Tadqiqotchilar uning otasi Nikola Boyaxiuning o‘limi sabablari to‘liq aniqlanmaganini, shu sababli bunday da’volarni fakt sifatida taqdim etish noto‘g‘ri ekanini ta’kidlashadi.

Fakt va ayblovni aralashtirmaslik kerak

Mutaxassislarning fikricha, tarixiy shaxslar faoliyatini tanqidiy tahlil qilish normal holat hisoblanadi. Ona Tereza faoliyati ham bundan mustasno emas. Uning tashkiloti faoliyatiga oid savollar, bahslar va tanqidlar mavjud bo‘lishi mumkin.

Biroq xizmatlar sifati yoki boshqaruvdagi kamchiliklar haqidagi tanqidlarni og‘ir jinoyatlar, xususan qotillik ayblovi bilan tenglashtirish ilmiy va huquqiy jihatdan to‘g‘ri emas.

Shaxsning faoliyati bo‘yicha bahs yuritish boshqa masala, uni dalilsiz ravishda jinoyatchi sifatida ko‘rsatish esa mutlaqo boshqa masaladir.

Xulosa

“Ona Tereza — Vatikan qotili” degan da’vo ishonchli manbalar bilan tasdiqlanmagan va manipulyativ xarakterga ega.

Haqiqatan ham, Ona Tereza faoliyati yuzasidan yillar davomida turli tanqidlar bildirilgan. Ayrim jurnalistik surishtiruvlar va tadqiqotlarda uning tashkilotidagi tibbiy xizmat sifati hamda moliyaviy shaffoflik masalalari ko‘tarilgan. Biroq bu tanqidlarning hech biri uni qotillikda ayblash uchun asos bo‘la olmaydi.

Shu sababli “Ona Tereza — Vatikan qotili” degan da’vo yolg‘on deb baholanadi. Mavjud faktlar uning faoliyatiga tanqidiy yondashish mumkinligini ko‘rsatsa-da, uni qotillikda ayblash uchun huquqiy yoki tarixiy dalillar mavjud emas. Hukm: ❌ Yolg‘on va manipulyativ