Amazonkada 30 metrlik ilon bormi?
Ijtimoiy tarmoqlarda Amazonka daryosida bahaybat anakonda suzib yurgani, ayrim videolarda esa bir joyga to‘plangan ulkan ilonlar aks etgani tasvirlangan roliklar tarqalmoqda. Ulardan birida ilon vertolyotdan suratga olingandek ko‘rsatilgan. Videolar foydalanuvchilar orasida katta qiziqish uyg‘otib, ayrimlar ularni haqiqiy deb qabul qilmoqda.
Biroq videolarda aks etgan ulkan anakondalar haqiqatan ham mavjudmi?
Ispaniyaning RTVE Verifica faktcheking xizmati 2025-yil 14-may kuni Amazonkada bahaybat anakonda paydo bo‘lgani haqidagi virusli videoni tekshirib, tasvirlar sun’iy intellekt yordamida yaratilganini ma’lum qildi.
Tekshiruvda videodagi ilonning hajmi va suvda harakatlanishi bilan bog‘liq g‘ayritabiiy holatlarga e’tibor qaratilgan. Ayrim kadrlarda ilon tanasining shakli o‘zgarib ketishi, tasvirlar buzilishi va hatto ikkinchi bosh paydo bo‘lgandek ko‘rinishi kuzatiladi. Bunday nomuvofiqliklar videoning haqiqiyligiga shubha uyg‘otadi.
Ekvadorning Lupa Media va Kolumbiyaning ColombiaCheck faktcheking nashrlari ham 2025-yil may oyida tarqalgan bahaybat anakonda haqidagi videolarni tekshirib, ularning sun’iy intellekt yordamida yaratilganini aniqlagan. Lupa Media tekshiruviga ko‘ra, 30 metrlik anakonda mavjudligini tasdiqlovchi ilmiy dalillar yo‘q.
Bahaybat ilonlar haqidagi videolar ishonarli ko‘rinishining sababi — anakondalarning o‘zi ham juda yirik bo‘lishidir. Biroq haqiqiy biologik faktlarni internetda tarqalayotgan bo‘rttirilgan tasvirlardan ajratish kerak.
Uzunligi: yashil anakondalar taxminan 6–9 metrga yetishi mumkin. Bunday ko‘rsatkichlar ularni dunyodagi eng yirik ilonlardan biriga aylantiradi.
Vazni: yirik urg‘ochi anakondalarning vazni taxminan 250 kilogrammgacha yetishi mumkin.
Yashash hududi: ular Janubiy Amerikaning tropik mintaqalarida, jumladan, Amazonka va Orinoko havzalarida uchraydi.
Yashash tarzi: anakondalar ko‘p vaqtini suvda yoki suv bo‘yidagi o‘simliklar orasida o‘tkazadi.
Oziqlanishi: ular zaharsiz ilonlar bo‘lib, o‘ljasini tanasi bilan o‘rab, siqish orqali tutadi. Ratsioniga baliqlar, qushlar va turli sutemizuvchilar kiradi.
Bu ma’lumotlar AQShdagi Smithsonian Milliy hayvonot bog‘i va National Geographic manbalarida keltirilgan.
Anakondalar odatda yakka yashaydi. Biroq juftlashish davrida bir urg‘ochi atrofida bir nechta erkak to‘planishi mumkin. Smithsonian Milliy hayvonot bog‘i ma’lumotiga ko‘ra, yashil anakondalarda bunday guruhlanish kuzatiladi va ayrim holatlarda 13 tagacha erkak bitta urg‘ochi atrofida to‘planishi mumkin.
Shuning uchun bir nechta anakondaning bir joyda ko‘rinishi o‘z-o‘zidan videoning soxta ekanini anglatmaydi. Biroq bu biologik xususiyat ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan har qanday videoning haqiqiyligini ham tasdiqlamaydi. Har bir tasvirning manbasi va undagi belgilar alohida tekshirilishi lozim.
Mutaxassislar shubhali videolarni baholashda bir nechta jihatga e’tibor berishni tavsiya qiladi:
Tasvirning asl manbasi va ilk e’lon qilingan sanasini aniqlash.
Ilon tanasi, boshi va harakatlarida kadrdan kadrga o‘zgarib ketadigan g‘ayritabiiy belgilar bor-yo‘qligini tekshirish.
Videodagi voqea haqida ishonchli OAV yoki ilmiy tashkilotlarda ma’lumot borligini izlash.
Tasvirning haqiqiyligini faqat ko‘rinishiga qarab emas, balki mustaqil dalillar asosida baholash.
Yashil anakondalar haqiqatan ham ulkan ilonlardir va Amazonka havzasida yashaydi. Ammo 2025-yilda tarqalgan, ularni favqulodda darajada bahaybat qilib ko‘rsatgan ayrim virusli videolar faktcheking tekshiruvlarida sun’iy intellekt yordamida yaratilgani aniqlangan. Shu bois ushbu roliklarni Amazonkada yangi yoki rekord darajadagi ilon paydo bo‘lganiga dalil sifatida ko‘rsatish noto‘g‘ri.
Hukm: YOLG‘ON. Tekshirilgan virusli videolarda tasvirlangan bahaybat anakondalar haqidagi da’vo haqiqatga mos kelmaydi.