Meva ichida SPIDli tish kovlagichlar topilmoqda

So‘nggi kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda “meva ichida SPID bilan zararlangan tish kovlagichlar topilmoqda” degan da’volar tarqalmoqda. Ayrim postlarda bu xabarni “ishonchli manba” yoki “sanitariya xodimi”ga tayangan holda yozishmoqda. Ammo bu ma’lumot hech qanday asosga ega emas va feyk (yolg‘on) xabar hisoblanadi.

🔍 Xabarning kelib chiqishi

Shu turdagi xabarlar ilk bor 2010-yillar boshida turli mamlakatlarda tarqalgan. Masalan, Rossiya, Qozog‘iston, Misr, Hindiston va hatto AQShda ham “banan ichiga igna qo‘yib, SPID yuqtirishmoqda” yoki “supermarketlarda VICHli tish kovlagichlar tarqatilmoqda” degan yolg‘on xabarlar chiqqan. Har safar bu da’volar rasmiy tashkilotlar tomonidan rad etilgan.

O‘zbekistonda ham shu mazmundagi xabarlar vaqti-vaqti bilan qayta paydo bo‘lib turadi, ammo hech qachon hech bir rasmiy idora yoki tibbiy muassasa bunday holatni tasdiqlagan emas.

🧪 Ilmiy nuqtai nazardan

SPIDni keltirib chiqaruvchi virus — VICH (Virus immunodefitsita cheloveka) — juda nozik virus hisoblanadi. U odam organizmi tashqarisida uzoq yashay olmaydi:

• Virus havo yoki suv bilan yuqmaydi;

• Virus tashqi muhit ta’sirida (havo, harorat, kislota va boshqalar) tez halok bo‘ladi;

• Meva ichida yoki tish kovlagichda VICH virusi sog‘lom insonga yuqishi ilmiy jihatdan imkonsiz.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST/VOZ) ham shuni tasdiqlagan: oddiy maishiy buyumlar, oziq-ovqat yoki predmetlar orqali VICH yuqmaydi.

🏛 Rasmiy manbalar nima deydi?

O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi va sanitariya-epidemiologiya xizmati hech qachon “meva ichida SPIDli tish kovlagich topildi” degan rasmiy ma’lumot bermagan.Bunday xabarlar, odatda, asossiz audio yozuvlar, fotoshop qilingan suratlar yoki tarmoqlardagi qo‘rquv uyg‘otuvchi postlar orqali tarqatiladi.

Factcheck.uz va boshqa tekshiruvchi platformalar ilgari shunga o‘xshash xabarlarni bir necha bor feyk deb e’lon qilgan.

⚠️ Nega bunday yolg‘on xabarlar tarqatiladi?

1. Aholi orasida qo‘rquv va vahima uyg‘otish uchun;

2. Kanal yoki sahifalarda obunachilar sonini oshirish maqsadida;

3. Maqsadsiz ravishda “sensatsiya” yaratish uchun.

Ammo bunday yolg‘on ma’lumotlar odamlarning ruhiy holatiga ta’sir qilishi, ishonchli manbalarga bo‘lgan ishonchni pasaytirishi va ijtimoiy xavotir keltirib chiqarishi mumkin.

✅ Xulosa

• “Meva ichida SPIDli tish kovlagichlar topilmoqda” degan xabar — asossiz, ilmiy va tibbiy jihatdan imkonsiz, feyk ma’lumot.

• VICH virusi havo, suv, meva yoki predmetlar orqali yuqmaydi.

• Rasmiy manbalar bu haqda hech qanday tasdiq bermagan.

• Agar shunday xabarni ko‘rsangiz, uni tarqatmang, balki ishonchli manbalardan (masalan, factcheck.uz, Sog‘liqni saqlash vazirligi sayti) ma’lumotni tekshirib oling.

Eslatma: Feyk xabarlardan himoyalanishning eng yaxshi yo‘li — har qanday sensatsion ma’lumotni ishonchli manbalar orqali tekshirish.