Madina osmonida quşlar muqaddas sözlarni yozgani rostmi?
Ijtimoiy tarmoqlarda Saudiya Arabistonining Madina şahridagi Masjidi Nabaviy osmonida quşlar tödasi arabça yozuvlar va turli geometrik şakllarni hosil qilib uçayotgani aks etgan videolar tarqalmoqda. Ayrim foydalanuvçilar uşbu tasvirlarni «möjiza» sifatida talqin qilib, ularni keng tarqatmoqda.
Biroq videolarning vizual xususiyatlari bunday tasvirlar haqiqiy voqeani aks ettirayotgani haqidagi da’voga şubha uyğotadi. Faktçeking tahliliga köra, roliklar kompyuter grafikasi yoki vizual effektlar yordamida yaratilgan bölişi mumkin.
Videolarda qanday şubhali belgilar bor?
Tarqalgan roliklarda quşlar tödasi xuddi oldindan belgilangan şakl böyiça harakatlanayotgandek körinadi. Ularning arabça yozuvlarga öxşaş belgilar va aniq geometrik şakllar hosil qilişi videoning haqiqiyligiga şubha tuğdiradi.
Zamonaviy kompyuter grafikasi, jumladan, 3D modellaştiriş va vizual effektlar yordamida köplab obyektlarning harakatini boşqariş hamda ularni muayyan şakllarga keltiriş mumkin. Şu sababli videodagi tasvirlarning özi hodisa haqiqatan sodir bölganini tasdiqlamaydi. Şu bilan birga, videoning asl fayli va texnik metama’lumotlari tekşirilmagan taqdirda, unda aynan qaysi dastur yoki texnologiyadan foydalanilganini qat’iy aytiş mumkin emas.
Quşlar havoda bunday şakllarni hosil qilişi mumkinmi?
Ayrim quş turlari, xususan, çuğurçiqlar katta tödalar bölib uçganda murmuratsiya deb ataladigan murakkab, tölqinsimon şakllarni hosil qiladi. Bunday harakatlar quşlarning bir-biriga va atrof-muhitga javob berişi natijasida yuzaga keladi.
Biroq quşlar tödasining arab alifbosidagi aniq yozuvlar yoki mukammal geometrik belgilarni hosil qilişi haqidagi da’vo alohida dalillar bilan tasdiqlanişi kerak. Tabiiy parvozdagi şakllar özgaruvçan böladi, videodagi köriniş esa montaj yoki raqamli effektlar orqali yaratilgan bölişi mumkin.
Videoning haqiqiyligini qanday tekşiriş mumkin?
Bunday materiallarni baholaşda videoning dastlabki manbasini aniqlaş, uning avvalgi nusxalarini izlaş, kadrlarni teskari tasvir qidiruvi orqali tekşiriş va mustaqil manbalarda uşbu hodisa haqida ma’lumot bor-yöqligini aniqlaş muhim.
Şuningdek, videodagi odamlarning reaksiyasi yoki xalqaro OAVda xabar berilmagani yakka holda uning soxtaligini isbotlamaydi. Bunday belgilar boşqa dalillar bilan birgalikda baholanişi lozim.
Hukm: Yolğon
