Janubiy Afrikadagi Fundudzi ko‘li suvi yopiq idishlarda yo‘qolib ketadimi?
- 1 day ago
- 2 min read
Ijtimoiy tarmoqlarda Janubiy Afrikadagi Fundudzi ko‘lidan olingan suv namunalari yopiq idishlarda g‘oyib bo‘lib ketishi, ko‘lni ilmiy jihatdan o‘rganishning imkonsizligi hamda uning suvidan ichgan olimlar vafot etgani haqida da’volar tarqalmoqda.
Muqaddas ko‘l va qadimiy afsonalar
Fundudzi ko‘li Janubiy Afrikaning Limpopo provinsiyasida joylashgan bo‘lib, mamlakatdagi yagona tabiiy chuchuk suv ko‘llaridan biri hisoblanadi. Ko‘l Venda xalqi uchun muqaddas maskan sanaladi va u bilan bog‘liq ko‘plab afsona hamda diniy marosimlar mavjud. Mahalliy e’tiqodlarga ko‘ra, ko‘l tubida ajdodlar ruhlari yashaydi, shu sababli bu hudud alohida hurmat qilinadi.
Fundudzi ko‘lining o‘ziga xos jihatlaridan biri shundaki, unga bir necha daryo va irmoqlar quyiladi, biroq ko‘lning ko‘rinadigan chiqish oqimi mavjud emas. Bu holat uzoq yillardan beri mahalliy aholining ham, tadqiqotchilarning ham qiziqishiga sabab bo‘lib kelmoqda. Olimlar buni ko‘lning geologik tuzilishi va yer osti suv tizimlari bilan izohlaydi.
Suv haqiqatan ham idishlarda yo‘qoladimi?
Fundudzi ko‘li bilan bog‘liq eng mashhur afsonalardan biri — undan olingan suvni hech kim ko‘ldan uzoqqa olib chiqa olmasligi haqidagi hikoyadir. Mahalliy rivoyatlarda suvning idishlarda bug‘lanib ketishi, yo‘qolishi yoki idishlarning yorilib ketishi haqida gapiriladi. Bu hikoyalar o‘nlab yillar davomida og‘zaki folklor sifatida saqlanib kelgan.
Biroq mavjud ilmiy tadqiqotlarda bunday hodisalar tasdiqlanmagan. Aksincha, Fundudzi ko‘lidan olingan suv namunalari laboratoriyalarda o‘rganilgan va tahlil qilingan. Suvning yopiq idishlarda sirli tarzda yo‘qolib ketishi haqida ishonchli ilmiy dalillar mavjud emas.
Olimlar suvni ichib vafot etganmi?
Internetda tez-tez uchraydigan yana bir hikoya — go‘yoki bir professor va uning yordamchisi ko‘l suvidan ichgach vafot etgani haqidagi da’vodir. Ba’zi manbalarda hatto “professor Genri Bernsayd” nomi ham tilga olinadi.
Biroq bu voqeani tasdiqlovchi ilmiy maqolalar, akademik tadqiqotlar yoki rasmiy arxiv hujjatlari topilmagan. Tadqiqotchilar ushbu hikoyani ko‘l atrofida shakllangan zamonaviy afsonalardan biri deb baholaydi. Ayrim faktcheklar esa mazkur voqea internetda keyinchalik paydo bo‘lgan va bir-biridan nusxa ko‘chirib tarqalgan hikoya ekanini qayd etadi.
Afsona va haqiqat o‘rtasidagi chegara
Fundudzi ko‘li atrofidagi ko‘plab hikoyalar uning muqaddas maqomi bilan bog‘liq. Tadqiqotchilar fikricha, bunday afsonalar asrlar davomida ko‘l va uning atrofidagi tabiatni himoya qilishga xizmat qilgan. Mahalliy aholi tomonidan yaratilgan e’tiqod va marosimlar ko‘l ekotizimini saqlashda muhim rol o‘ynagan.
Shu sababli ko‘l haqidagi rivoyatlar madaniy meros sifatida qimmatli bo‘lsa-da, ularni ilmiy fakt sifatida qabul qilish to‘g‘ri emas.
Xulosa
Fundudzi ko‘li haqiqatan ham Janubiy Afrikadagi noyob va sirli tabiiy maskanlardan biridir. Biroq ko‘l suvi yopiq idishlarda g‘oyib bo‘lib ketishi, uni tadqiq qilishning imkonsizligi yoki undan ichgan olimlarning vafot etgani haqidagi da’volar ishonchli dalillar bilan tasdiqlanmagan.
Mavjud ma’lumotlar ushbu hikoyalarning aksariyati mahalliy afsonalar va keyinchalik internetda tarqalgan rivoyatlarga asoslanganini ko‘rsatadi.
Hukm: Feyk.
